Clifa logo
Contact
Adres ][ Adress
Gastenboek ][ Guestbook
Route Hulp ][ Travel Help
    Naar Huis ][ Back Home

VALIDATION

De validerende benadering is primair gericht op het verlichten van stress, en het herstellen van het gevoel van identiteit en eigenwaarde van gedesoriënteerde oude mensen. Door dementerenden bij deze benadering aan te moedigen om conflictueuze gevoelens te uiten, worden zij in de gelegenheid gesteld om onverwerkte conflicten en problemen op te lossen. Op deze wijze worden zij in hun gevoelens gevalideerd, zonder dat analyse en interpretatie van hun gedrag plaatsvindt. Het uiteindelijke doel is hen tot innerlijke rust te laten komen. Dit kan een gunstige invloed hebben op het behouden van het contact met de omgeving en het voorkomen van een toestand van vegeteren. 

Theoretische uitgangspunten
De validerende benadering is afgeleid van het Latijnse woord 'valor', hetgeen waarde betekend . Het grondbeginsel van validation is dan ook dat ieder mens waardevol is en dat elk menselijk gedrag een betekenis heeft, ongeacht de mate van desoriëntatie ten gevolge van dementie. Dit houdt in dat de gedesoriënteerde mens erkend wordt in zijn innerlijke realiteit van waaruit hij het verleden en de wereld om zich heen waarneemt; met andere woorden: de belevingswereld van de dementerende mens wordt als werkelijkheid bevestigd. De validerende benadering, die inmiddels veelzijdig gebruikt wordt in de psychogeriatrische zorg, is in de 60er jaren ontwikkeld door Naomi Feil; een Canadese groepswerkster. Zij verwerkte een aantal psychologische principes in deze benadering. In de validerende benadering is de relatie tussen hulpverlener en cliënt fundamenteel Er komt een humanistische, empathische uitwisseling tot stand als de therapeut niet alleen de boodschap ontvangt, maar ook dat de cliënt het gevoel krijgt dat de boodschap begrepen wordt. Verder sluit de validerende benadering van Naomi Feil aan op de theorie van de psychoanalyticus Erik Erikson. Hij onderscheidde in de menselijke levensloop een achttal psychosociale ontwikkelingsstadia, waarbij iedere levensfase gekenmerkt wordt door een eigen bestaansthema waar een specifieke ontwikkelingstaak uit voortvloeit. Bij de achtste (laatste) levensfase van Erikson staat het bestaansthema 'integratie versus wanhoop' centraal. In deze fase is de oudere mens op een punt aangekomen waarop hij de balans opmaakt in zijn leven, en al dan niet het leven erkent zoals hij / zij het geleefd heeft. Indien de oudere persoon het leven zoals het gelopen is erkent en accepteert dat het leven hem gebracht heeft tot waar hij nu is, dan is er sprake van integratie; wanneer dit niet lukt bij iemand, dan kan dit leiden tot wanhoop, temeer daar dingen niet meer overgedaan of goedgemaakt kunnen worden in de laatste levensfase van een mens. Aan de acht levensfasen van Erikson heeft Naomi Feil een negende levensfase toegevoegd. Het bestaansthema van de negende levensfase is 'oplossing versus vegetatie'. Naomi Feil ziet deze levensfase als een natuurlijke fase, waarbij de mens op zeer hoge leeftijd niet meer in staat is om met onverwerkte conflicten en emoties uit het verleden om te gaan. Om aan deze pijnlijke onhoudbare werkelijkheid te ontsnappen, verplaatst de dementerende mens zijn innerlijke aandacht naar gevoelsmatige gebieden en naar het verleden. Ten gevolge van deze verplaatsing wordt het intellectueel denken vervangen door tal van emotionele herinneringen. Hiermee komen emotionele herinneringen beschikbaar voor verwerking. Volgens Feil zijn de herinneringen gedurende dementeringsproces als het ware nodig om emoties te kunnen verwerken en daarmee alsnog tot integratie en aanvaarding te komen.

Doelgroep
Om te bepalen of de validerende benadering voor alle dementerenden mensen of daarentegen voor een specifieke doelgroep geschikt is, wordt eerst ingegaan op het proces van dementering, zoals beschreven door Naomi Feil (1989). Feil onderscheidt bij dementie vier stadia van verwarring, variërend van mild tot zeer ernstig. Deze stadia zijn:
   1.lichte verwardheid of slecht georiënteerd zijn 
   2.verwarring in tijd 
   3.voortdurende of telkens herhaalde beweging 
   4.het vegeteren

Het eerste stadium: desoriëntatie
Bij de validerende benadering wordt een onderscheid gemaakt tussen 'disorientation' als eerste stadium, en 'time confusion' als tweede stadium. In de beginfase van het dementeringsproces is er sprake van inprentings- en geheugenstoornissen, die leiden tot desoriëntatie en confabulatie; de tijd behoudt echter nog zijn structurerend karakter. In een verdere fase van het dementeringsproces gaat de tijd zijn structurerende functie verliezen, en geraakt de dementerende in een tijdloze algemeenheid. Deze tijdloze algemeenheid wordt ook wel 'time confusion' genoemd. In het eerste stadium is de dementerende zich bewust van optredende verwardheid, houdt zich strikt aan de sociale regels, en klampt zich vast aan het heden. In dit stadium heeft oriŽnteren op de tijd nog zin omdat de dementerende, ondanks de lacunes, leeft in de realiteit van het heden. De dementerende is zich bewust van deze verwardheid, en dit maakt hem angstig. Zijn IK is echter nog onaangetast. Door middel van confabuleren en het decorum op te houden verdedigt het IK zichzelf, het oordeelt en ontkent dat er iets aan de hand is. In dit stadium wil de dementerende echter nog graag geholpen worden op het vasthouden van de hedendaagse realiteit. Met name geheugentrainingen en een benaderingswijze die vooral verbaal georiënteerd is sluiten goed aan bij de behoefte van de dementerende mens in deze fase.

Het tweede stadium: verwarring in tijd
In deze fase valt het oordelend en defensieve IK weg, waardoor dementerende mensen veel meer openstaan voor communicatie. Met name heeft de communicatie over herinneringen een sterk emotioneel component, en komen in deze fase vaak associatief naar boven. De dementerende heeft geen gevoel van tijd meer en 'realiteitsoriëntatie betreft nu de werkelijkheid van de dementerende die zijn eigen innerlijke realiteit creëert doormiddel van fantasie.

Het derde stadium: voortdurende of telkens herhaalde beweging
In dit stadium trekt de dementerende zich steeds meer terug en de verbale vermogens verdwijnen geleidelijk. Woorden worden vervangen door bewegingen en ritmische herhalingen. Mensen in dit stadium sluiten zich af, en kunnen zich niet meer concentreren. Non-verbale communicatie gaat overheersen; dementerenden reageren niet meer gemakkelijk tenzij er sprake is van nauw contact, warme aanraking en een warme stem, en oogcontact. De mensen zijn erg gevoelig voor een koesterende warme benadering. Evenals bij het vorige stadium is het bij mensen in dit stadium mogelijk mee te gaan in hun werkelijkheid.

Het vierde stadium: vegeteren
In dit stadium sluit de mens zich geheel af van de wereld om zich heen en geeft het gevecht om te leven op. Zij herkennen familieleden en verzorgenden niet en zij reageren ook niet meer op aanraking, stem of oogcontact. De mensen in stadium vier zijn niet meer gebaat bij een validerende benadering. Wel zijn deze mensen zeer gevoelig voor warmte en koestering en een empathische en liefdevolle manier van verzorgen blijft van belang.
Uit het bovenstaande blijkt dat demente oude mensen met verschijnselen zoals beschreven in het tweede en derde stadium van dementie volgens Naomi Feil, het meest gebaat zijn met de validerende benadering: Deze mensen hebben zich terug getrokken in hun innerlijke realiteit, waardoor herinneringen de ruimte krijgen om opgehaald te worden. Bovendien zijn deze mensen in staat om verbaal en of non-verbaal te communiceren. De validerende benadering blijkt echter niet geschikt voor patiënten met een psychiatrisch verleden, niet voor mensen met een preseniele dementie, en evenmin voor mensen met een ernstige organisch hersenbeschadiging zoals CVA [ga vanaf voor meer informatie hierover]

Wijze van toepassen
De validerende benadering kan zowel onderdeel zijn van de 24-uursbenadering, alsmede groepsgewijs of individueel aangeboden worden.

Inhoud van de methodiek 
24-uurs benadering
Bij de 24-uurs benadering gaat het vooral om de attitude of houding van de validerende benadering, die tot uiting komt gedurende de omgang en zorg voor dementerende mensen; d.w.z. een empathische en respectvolle grondhouding jegens de patiënt. De validerende benadering als 24-uurs benadering houdt onder andere het volgende in; het bevestigen en inleven in de gedachten en gevoelens van de patiënt; hierbij wordt de patiënt in zijn dementie gerespecteerd en blijven correcties achterwege het méér gericht zijn op de gevoelens van de patiënt die doorklinken in het verhaal, dan op de feiten die verteld worden; het met name gericht zijn op non-verbale signalen; het vermijden van 'doe-alsof' gedrag. Vaak heeft de patiënt door of de hulpverlener wezenlijk geïnteresseerd is of niet.
Groepsgewijze benadering
Bij de groepsbenadering wordt een vaste groep samengesteld, die uit circa vijf tot tien personen bestaat. De personen bevinden zich allen in hetzelfde stadium van het dementeringsproces; namelijk in stadium II of III, zoals beschreven door Naomi Feil. Binnen de groep krijgt ieder een vaste rol die het meest aansluit bij de eigen belevingswereld. Op deze wijze wordt erkenning en veiligheid geboden. De groep komt minimaal één keer per week samen. De bijeenkomst heeft een zeer gestructureerd karakter en is inhoudelijk als volgt samengesteld: een vast openingslied; een gesprek over een bepaald onderwerp waarbij universele emoties zoals angst, verdriet, plezier en liefde tot uiting komen; een bewegingsspel en een slotlied of gedicht met een drankje. De duur van de bijeenkomsten varieert van ongeveer twintig minuten tot één uur.
De individuele benadering
De individuele benadering is met name geschikt voor kennismaking, vanwege de gelegenheid om de dementerende in al zijn facetten te leren kennen; met andere woorden: om inzicht te krijgen in behoeften van de patiënt, zijn / haar levensgeschiedenis en levensthema's, etc. Ook kan bij de kennismaking op deze wijze inzicht worden verkregen in het stadium, waarin de dementerende zich bevindt. De individuele benadering is eveneens geschikt voor een therapeutische aanpak, waarbij de genoemde punten bij de 24-uursbenadering van belang zijn en waarbij het tevens van belang is om feitelijke vragen te stellen: Naomi Feil benadrukt het stellen van wie, wat, waar en hoe vragen om te achterhalen waarom mensen zich op een bepaalde wijze gedragen of uiten. Ook wijst Feil op het belang deze feitelijke vragen af te stemmen op de wijze waarop mensen hun ervaringen beleven.
      <> bij visueel ingestelde mensen kunnen vragen gesteld worden die duiden op zien (hoe zag hij eruit?); 
      <> bij auditief ingestelde mensen kunnen vragen gesteld worden die te maken hebben met horen (Was het een mooi geluid?); 
      <> bij gevoelsmatig ingestelde mensen kunnen vragen gesteld worden met een gevoelswoord erin (voelde het prettig?).
De duur van individuele gesprekken varieert van twintig minuten tot een uur. Ook kan de individuele benadering toegepast worden bij kleine crisissituaties die zich op een dag voordoen. Hierbij kan het contact van korte duur (niet langer dan vijf minuten) zijn.

De bij de zorg betrokken hulpverleners
De validerende benadering wordt voornamelijk toegepast door de activiteitenbegeleiders, verzorgenden en verpleegkundigen. Van der Kooij benadrukt het 'praktijktheoretische' karakter van de validerende benadering: de theorie over het verschijnsel dementie op zeer hoge leeftijd wordt gecombineerd met aanwijzingen voor de omgang met deze mensen. Dit betekent dat in het bijzonder de directe verzorgenden, zoals ziekenverzorgenden en verpleegkundigen de principes van de validerende benadering, met name de 24-uurs benadering, kunnen toepassen. De validerende benadering vereist van de betrokken hulpverleners dat zij zich kunnen verplaatsen en inleven in de gevoels- en ervaringswereld  van de patiënt. Van de verzorgende wordt een respectvolle en empathische grondhouding verwacht om de zorgbehoefte te signaleren en daarop te reageren. Hierbij is het noodzakelijk dat de verzorgende kennis heeft van het verleden van de persoon, juist omdat de dementerende sterk gericht is op zijn herinneringen. Tevens is het van belang kennis te hebben van de sociale geschiedenis van het tijdperk waarin de persoon geleefd heeft.

De rol van de familie
In de literatuur over de validerende benadering wordt niet expliciet gesproken over de toepassing van deze methodiek door familieleden. Een mogelijke reden hiervoor is dat bij validation de nadruk ligt op het herkennen en bevestigen van gevoelens, waardoor sterke emotionele reacties kunnen loskomen. Daardoor is zorgvuldige psychologische begeleiding voor zowel de patiënt alsmede de zorgverlener nodig.

Bijscholingscursussen verzorgd door Stichting Validation
[Bij de basis cursus wordt globaal inzicht verschaft in de principes van validation en de mogelijke toepassingen ervan in relatie met gedesoriënteerde ouderen. 

 

Bron: NIVEL Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg 
http://www.nivel.nl
http://www.validation.nl/site/index.htm

 

   ][ About EVEAN ][ Contact the webmaster   ©2002 by Clifa Evean Oostergouw Zaandam NL.