Dit document is de opvolger van de zogeheten Zorgvragenkaart-2000. De zorgvragenkaart-2000 geeft een beeld van de eisen die bewoners en hun familieleden anno 2000 aan het verpleeghuis stellen en is opgesteld in het project ‘Verantwoorde Zorg’, dat door de NVBV (voorganger van de LOC) in de periode 1997 tot 1999 uitgevoerd is. Het project ‘Verantwoorde zorg’ van 1997-1999 leverde twee producten op: 1) de normen vanuit cliëntenperspectief over verpleeghuizen, 2) de zorgvragenkaart-2000. Het eerste product is opgegaan in de stichting Cliënt & Kwaliteit, die de toetsingen vanuit cliëntenperspectief uitvoert. Het tweede product krijgt met dit document een vervolg.

Er zijn met dit document ‘Verantwoorde zorg verpleeghuizen en verzorgingshuizen vanuit cliëntenperspectief’ een aantal extra stappen gezet ten opzichte van de Zorgvragenkaart-2000.

1. Allereerst was de Zorgvragenkaart-2000 alleen voor verpleeghuizen bestemd. Dit document is bestemd voor verpleeghuizen én verzorgingshuizen.
2. Daarnaast hebben de normen vanuit cliëntenperspectief (in beheer bij Cliënt & Kwaliteit) een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Sedert de opstart van de stichting (begin 2000) zijn er vele honderden toetsingen gedaan, is het instrument vele malen gevalideerd, uitgebreid en aangescherpt, waardoor inhoudelijk een enorme stap vooruit gedaan is. De huidige normen vanuit cliëntenperspectief (zoals gezegd eigendom van Cliënt & Kwaliteit) zijn als basis genomen voor dit document.
3. Verder is bij het tot stand komen van dit document het gehele kader van de LOC betrokken. De mening van cliënten is als basis genomen (middels de normen van Cliënt & Kwaliteit), en bij het omzetten naar een document dat uitspraak doet over verantwoorde zorg zijn vervolgens cliëntenraden, bestuurders van de LOC en ook medewerkers van de LOC betrokken.

In de laatste alinea van de vorige paragraaf is over de werkwijze al iets gezegd. De concrete stappen op een rij gezet:

1. De normen van cliënten zijn gerubriceerd naar de mate waarin concreet toetsbare uitspraken gedaan zijn.
2. De huidige knelpunten in de zorg zijn geïnventariseerd via consulenten en cliëntenraden.
3. In drie Delphirondes zijn uitspraken voorgelegd aan cliëntenraden en regionale bestuurders binnen de LOC
4. Het concept document ter discussie gesteld op internet.
5. Het concept document is ter goedkeuring voorgelegd aan Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur.

Dit document heeft betrekking op verantwoorde zorg in verpleeghuizen en verzorgingshuizen. Ten opzichte van het vorige document (de Zorgvragenkaart-2000) is dit een reële stap voorwaarts: niet alleen verpleeghuizen maar ook verzorgingshuizen vallen onder deze uitspraak over verantwoorde zorg. Echter, de reikwijdte blijft beperkt tot intramurale settings, oftewel zorg met verblijf. Alle extramurale vormen blijven hierbij buiten beschouwing. Voor deze inperking is gekozen om de haalbaarheid van dit project te vergroten. Evengoed is het streven om de volgende keer intramurale settings uit te breiden met de extramurale vormen van (met name) verzorgingshuizen. Alle uitspraken die in dit document zijn gedaan, zijn in principe van toepassing op zowel verpleeghuizen als verzorgingshuizen. Daar waar expliciet vermeld wordt “verzorgingshuizen”, “verpleeghuizen” of “pg-afdeling” moge duidelijk zijn dat dit voor de genoemde sector geldt. Meestal is het punt dan niet op andere sectoren van toepassing. In een aantal gevallen gaat het om verantwoorde zorg bij die specifieke groep. Bijvoorbeeld.

In dit document staat de uitspraak: “Door middel van bordjes en kleuren kan de (pg-)bewoner zich goed oriënteren in het verpleeghuis”. Dit betekent niet dat dit in een verzorgingshuis geen goed idee is. Bovendien: ook de somatische bewoners in een verpleeghuis kunnen het handig vinden zich te oriënteren aan de hand van bordjes en kleuren. Wat evenwel bedoeld wordt is dit voor de pg-bewoner aan deze norm moet worden voldaan wil er sprake zijn van verantwoorde zorg.

Het is de bedoeling dat het document ‘Verantwoorde zorg verpleeghuizen en verzorgingshuizen vanuit cliëntenperspectief’ de volgende functies vervult.

1. Cliëntenraden krijgen van directies een standpunt wat volgens de zorgaanbieder verantwoorde zorg is. Meestal is dit een schrijven over minimale zorg, basiszorg of gangbare zorg. Cliëntenraden moeten hier advies op geven en dit document kan hen helpen bij het geven van advies.
2. Cliëntenraden krijgen ook adviesaanvragen over andere, algemene punten die te maken hebben met de inhoud van de zorg. Omdat in dit document veel uitspraken gedaan worden over wat wenselijke / verantwoorde zorg is volgens cliënten, is deze tekst een algemene steun in de rug voor het werk van cliëntenraden.
3. Dit document zal input zijn bij de landelijke discussie over verantwoorde zorg.
4. Omdat de Kwaliteitswet Zorginstellingen instellingen wettelijk verplicht tot het leveren van verantwoorde zorg, tevens is dit document een bijdrage aan de versterking van de rechtspositie van cliënten.

In dit document wordt een uitspraak gedaan over de ondergrens van verantwoorde zorg. Elke zorg die meer of gelijk is aan wat hier beschreven wordt, is volgens cliënten verantwoorde zorg. In dat opzicht is het vergelijkbaar met wat in den lande beschreven wordt als ‘minimale zorg’ of ‘basiszorg’, hoewel hierbij wel een slag om de arm gehouden moet worden, omdat instellingen aan deze begrippen verschillende interpretaties gegeven hebben.

Als in dit document de ondergrens van verantwoorde zorg beschreven wordt, wat is dan verantwoorde zorg? Verantwoorde zorg zelf is volgens de LOC datgene wat in het zorgplan overeengekomen is tussen zorgaanbieder en cliënt, mits deze voldoet aan de volgende voorwaarden:

1. De wensen van de cliënt zijn uitgangspunt.
2. Het dagelijkse leven van de cliënt en de dagelijkse leefpatronen zijn uitgangspunt bij het opstellen van het zorgplan.
3. Het zorgplan voldoet aan de eisen zoals in dit document beschreven wordt, waarbij hier expliciet vermeld wordt dat het zorgplan regelmatig geëvalueerd en bijgesteld wordt, minimaal twee keer per jaar.
4. In het zorgplan wordt niet iets overeengekomen dat in strijd is met dit document.

Wanneer realiseert een instelling volgens cliënten verantwoorde zorg? Welnu: indien op alle punten die in dit document genoemd zijn positief gescoord wordt. Is het evengoed mogelijk om onder de hier beschreven ondergrens van verantwoorde zorg te komen en nog steeds verantwoorde zorg te bieden? Ja, dat kan, mits de cliënt dat wenst en dit ook in het zorgplan met wens en motivatie vermeld wordt. Het gaat hierbij om een uitdrukkelijke wens van de cliënt, waarbij vanuit de instelling minimaal de norm van dit document voorgesteld wordt. In het gesprek met de instelling kan een cliënt immers gemakkelijk ‘overtuigd’ worden om de wensen lager te stellen, omdat dat niet haalbaar zou zijn.

juli 2003